പ്രഭാകരന്‍ കാഞ്ഞങ്ങാട്
സൗപര്‍ണികയുടെ പുണ്യപ്രവാഹവും ശങ്കരാചാര്യരുടെ ദേവ്യനുഭവവും ചേര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികയുടെ ആത്മീയ മഹിമ.
മലമടക്കുകളില്‍ കോടമഞ്ഞ് പുതയ്ക്കുന്ന കുടജാദ്രി. വനാന്തരങ്ങളിലൂടെ മന്ത്രധ്വനിപോലെ ഒഴുകുന്ന സൗപര്‍ണിക. മൂകാസുരന്റെ അഹങ്കാരത്തെ നിഗ്രഹിച്ച് സര്‍വമംഗളയായി അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്ന ആദിപരാശക്തി. മഹാലക്ഷ്മിയായും മഹാകാളിയായും മഹാസരസ്വതിയായും ഒരേ ചൈതന്യത്തില്‍ വിളങ്ങിനില്‍ക്കുന്ന കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികാദേവി. പ്രകൃതിയും പുരാണവും ഭക്തിയും അദ്വൈതദര്‍ശനവും സംഗമിക്കുന്ന ഈ പുണ്യഭൂമിയുടെ ആത്മീയ സംഗീതമാണ് കുടജാദ്രി.
പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ഹരിതാഭമായ മലനിരകള്‍ക്കിടയില്‍, കര്‍ണാടകത്തിലെ ഉഡുപ്പി ജില്ലയില്‍ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വിശ്വാസലോകത്ത് സവിശേഷമായൊരു സ്ഥാനമാണ് അലങ്കരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ എത്തുന്ന തീര്ഥാടകന് മുന്നില്‍ തുറക്കുന്നത് ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാതിലുകള്‍ മാത്രമല്ല; പ്രകൃതിയുടെ നിശ്ശബ്ദതയിലേക്കും പുരാണങ്ങളുടെ കാലാതിവര്‍ത്തിയായ ലോകത്തിലേക്കും ആത്മാന്വേഷണത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്കുമുള്ള വഴികൂടിയാണ്.
കൊല്ലൂരിന്റെ ആത്മീയ ഭൂപടത്തില്‍ രണ്ട് പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങള്‍ക്കാണ് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം.ആകാശത്തെ തൊടാനെന്നപോലെ ഉയര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന കുടജാദ്രിയുടെ കൊടുമുടികള്‍ക്കു മുകളിലൂടെ കോടമഞ്ഞ് ഒഴുകുമ്പോള്‍, കാടിന്റെ ഓരോ ഇലയും പ്രാചീനമായൊരു പ്രാര്‍ഥനയുടെ ഭാഗമാകുന്നതുപോലെ തോന്നും. മരങ്ങള്‍ക്കിടയിലൂടെ വീശുന്ന കാറ്റിനും മലമുകളില്‍ പെയ്യുന്ന മഴയ്ക്കും പാറകളില്‍ തട്ടിത്തെറിക്കുന്ന ജലധാരകള്‍ക്കും സ്വന്തമായൊരു താളമുണ്ട്. ആ താളം കേള്‍ക്കാന്‍ കഴിയുന്ന മനസ്സിനാണ് കുടജാദ്രി ഒരു പുണ്യാനുഭവമായി മാറുന്നത്.
ഇത് ഒരു സംഗീതോപകരണത്തില്‍നിന്ന് ഉയരുന്ന നാദമല്ല. മലയും കാടും കാറ്റും പുഴയും മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ ഭക്തിയും ചേര്‍ന്ന് സൃഷ്ടിക്കുന്ന അനുഭവസംഗീതമാണ്. ആ സംഗീതത്തിന്റെ ഹൃദയത്തില്‍ കുടികൊള്ളുന്നത് കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികയാണ്.
പ്രകൃതിയുടെ തപോഭൂമി കുടജാദ്രി . പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യവും പ്രകൃതിസൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞ മലനിരകളിലൊന്നാണ് കുടജാദ്രി. ഉയര്‍ന്ന കൊടുമുടികള്‍, നിത്യഹരിതവനങ്ങള്‍, കോടമഞ്ഞ്, മഴമേഘങ്ങള്‍, കാട്ടരുവികള്‍ ഇവയെല്ലാം ചേര്‍ന്ന് ഈ പ്രദേശത്തിന് അപൂര്‍വമായൊരു ഭാവം നല്‍കുന്നു. എന്നാല്‍ കുടജാദ്രിയുടെ പ്രാധാന്യം പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മൂകാംബികാഭക്തിയുടെ പരമ്പരയില്‍ ഈ മല ഒരു തപോഭൂമിയായാണ് ഓര്‍മിക്കപ്പെടുന്നത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ സാന്നിധ്യം അനുഭവിച്ചറിയാന്‍ ഋഷിമാര്‍ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച പുണ്യസ്ഥലമെന്ന വിശ്വാസവും കുടജാദ്രിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുണ്ട്. മലകയറുന്ന തീര്ഥാടകന് ഓരോ ചുവടിലും അനുഭവിക്കുന്നത് ഉയരത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര മാത്രമല്ല. പുറംലോകത്തിന്റെ തിരക്കുകളില്‍നിന്ന് മനസ്സിന്റെ നിശ്ശബ്ദതയിലേക്കുള്ള ഒരു സഞ്ചാരം കൂടിയാണ്. താഴ്വരകളില്‍നിന്ന് ഉയരുന്ന മഞ്ഞ് കാഴ്ചകളെ മറയ്ക്കുമ്പോള്‍, മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളില്‍ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങള്‍ തെളിഞ്ഞുവരുന്നു. ഈശ്വരന്‍ എവിടെയാണ്? പ്രകൃതിയുടെ അപാരതയില്‍, മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവില്‍, അതോ ഭക്തിയുടെ അദൃശ്യമായ അനുഭവത്തില്‍?
മൂകാംബികാഭക്തിയുടെ ഉത്തരം ഈ മൂന്നിനെയും വേര്‍തിരിക്കുന്നില്ല. പ്രകൃതിയിലും പ്രപഞ്ചത്തിലും ആത്മാവിലും ഒരേ ചൈതന്യം നിറഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്നു എന്ന ദര്‍ശനത്തിലേക്കാണ് അത് വിരല്‍ചൂണ്ടുന്നത്.
കുടജാദ്രി വിശ്വാസത്തിന്റെ സ്മൃതികളും പ്രകൃതിയുടെ മഹിമയും ചേര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന സാംസ്‌കാരിക തീര്‍ഥഭൂമിയാണ്.
സൗപര്‍ണിക , പുണ്യജലത്തിലെ മന്ത്രനാദം. കുടജാദ്രിയുടെ വനാന്തരങ്ങളില്‍നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് കൊല്ലൂരിന്റെ ആത്മീയജീവിതത്തെ തഴുകിയൊഴുകുന്ന സൗപര്‍ണികാനദി മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുണ്യസങ്കല്‍പ്പത്തില്‍ സുപ്രധാനമായ സ്ഥാനമാണ് വഹിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനരികിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഈ നദി തീര്‍ഥാടകര്‍ക്ക് കേവലമൊരു ജലസ്രോതസ്സല്ല; വിശ്വാസത്തിന്റെയും ശുദ്ധീകരണത്തിന്റെയും ആത്മസമര്‍പ്പണത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ് . നദീതീരത്ത് പുലരിയുടെ വെളിച്ചം പരക്കുമ്പോള്‍ ജലോപരിതലത്തില്‍ സ്വര്‍ണനിറം പടരുന്നു. മരച്ചില്ലകളില്‍നിന്ന് പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം ഉയരുന്നു. കാറ്റ് നദിയെ തഴുകിയൊഴുകുന്നു. ആ നിമിഷങ്ങളില്‍ സൗപര്‍ണികയുടെ ഒഴുക്ക് ഒരു സംഗീതമായി മാറുന്നു. മനുഷ്യന്റെ പ്രാര്‍ഥനകള്‍ക്ക് പ്രകൃതി നല്‍കുന്ന മറുപടിപോലെ ആ നാദം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സൗപര്‍ണിക എന്ന പേരിന് ഗരുഡനുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന ഐതിഹ്യവ്യാഖ്യാനങ്ങളുണ്ട്. പുരാണസങ്കല്‍പ്പത്തില്‍ ഗരുഡന്‍ സുപര്‍ണന്‍ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ നദിയുടെ ഉത്ഭവത്തെയും മഹാത്മ്യത്തെയും കുറിച്ച് ഗരുഡനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശ്വാസങ്ങള്‍ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സൗപര്‍ണികയുടെ പുണ്യസങ്കല്‍പ്പം നദിയുടെ ഭൗതികമായ ഒഴുക്കിനെക്കാള്‍ വിശാലമാണ്.
കൊല്ലൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തരില്‍ പലരും ദേവീദര്‍ശനത്തിനു മുമ്പ് സൗപര്‍ണികയില്‍ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. ശരീരശുദ്ധിക്കൊപ്പം മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധീകരണവും ആ കര്‍മത്തിലൂടെ അവര്‍ സങ്കല്‍പ്പിക്കുന്നു.
ജലത്തിന് ഓര്‍മകളുണ്ടോ? കാലങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന ഒരു നദിക്ക് എത്ര മനുഷ്യരുടെ പ്രാര്‍ഥനകള്‍ കേള്‍ക്കാനായിട്ടുണ്ടാകും? എത്ര കണ്ണീരുകള്‍ അതിന്റെ ജലത്തില്‍ ലയിച്ചിട്ടുണ്ടാകും? എത്രയോ ഭക്തര്‍ തങ്ങളുടെ ദുഃഖങ്ങളും പ്രതീക്ഷകളും അതിന്റെ തീരത്ത് ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ടാകും?
സൗപര്‍ണികയുടെ തീരത്ത് നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങള്‍ സ്വാഭാവികമായി മനസ്സില്‍ ഉയരും.
കുടജാദ്രി തപസ്സിന്റെ നിശ്ശബ്ദതയാണെങ്കില്‍, സൗപര്‍ണിക ഭക്തിയുടെ ഒഴുക്കാണ്. മലയില്‍നിന്ന് നദിയിലേക്കും നദിയില്‍നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കും നീളുന്ന ഈ പ്രകൃതിപാതയിലാണ് കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികയുടെ ആത്മീയാനുഭവം പൂര്‍ണമാകുന്നത്.
കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികയുടെ മഹാത്മ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന ഐതിഹ്യമാണ് മൂകാസുരവധം. ദേവിയുടെ നാമത്തിനും ശക്തിസങ്കല്‍പ്പത്തിനും പിന്നില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ കഥ, അധര്‍മത്തിനുമേല്‍ ധര്‍മം നേടുന്ന വിജയത്തിന്റെ പ്രതീകമായി തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറിവരുന്നു.
ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, കോല മഹര്‍ഷി കൊല്ലൂരില്‍ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് മൂകാസുരന്‍ എന്ന അസുരന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സിന് തടസ്സങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു. വരബലവും അഹങ്കാരവും കൊണ്ട് അന്ധനായ അസുരന്‍ ഋഷിമാരെയും ദേവന്മാരെയും പീഡിപ്പിച്ചു. ലോകത്തിന്റെ സമാധാനത്തിനുതന്നെ ഭീഷണിയായി മാറിയ ഈ ശക്തിയെ നേരിടാന്‍ ദേവന്മാര്‍ ആദിപരാശക്തിയെ പ്രാര്‍ഥിച്ചു.
അധര്‍മത്തിന്റെ ശക്തി എത്ര വലുതായാലും അതിനെ അതിജീവിക്കാന്‍ ധര്‍മത്തിന് കഴിയുമെന്ന സങ്കല്‍പ്പമാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ അവതാരത്തിലൂടെ ആവിഷ്‌കരിക്കപ്പെടുന്നത്.
ദേവി അസുരന്റെ വാക്കും ശക്തിയും തടയുകയും ഒടുവില്‍ അവനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. സംസാരശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ട അസുരന്‍ മൂകാസുരന്‍ എന്ന പേരില്‍ അറിയപ്പെട്ടു. അവനെ സംഹരിച്ച ദേവി പിന്നീട് മൂകാംബികയായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു.
ഈ കഥയെ കേവലം ഒരു ദേവാസുരയുദ്ധത്തിന്റെ വിവരണമായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളില്‍ വളരുന്ന അഹങ്കാരം, അധികാരമോഹം, ക്രൂരത, വിവേകമില്ലായ്മ എന്നിവയ്ക്കെതിരായ ആത്മീയമായ മുന്നറിയിപ്പുകൂടിയാണത്.
ഇവിടെ മൂകതയ്ക്ക് മറ്റൊരു പ്രതീകാത്മക അര്‍ഥവും കണ്ടെത്താം. സത്യം പറയേണ്ടിടത്ത് മൗനം പാലിക്കുന്ന സമൂഹം, അനീതിക്കെതിരെ ശബ്ദമുയര്‍ത്താന്‍ കഴിയാത്ത മനുഷ്യര്‍, അധികാരത്തിന്റെ മുന്നില്‍ നിശ്ശബ്ദരാകുന്ന മനസ്സുകള്‍ ഇവയെല്ലാം ആധുനികകാലത്ത് മൂകാസുരകഥയെ പുതിയ രീതിയില്‍ വായിക്കാന്‍ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.ദേവിയുടെ വിജയം അസുരന്റെ മരണത്തില്‍ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഭയത്തില്‍നിന്ന് മോചനത്തിലേക്കും അനീതിയില്‍നിന്ന് നീതിയിലേക്കും അജ്ഞതയില്‍നിന്ന് ജ്ഞാനത്തിലേക്കുമുള്ള മനുഷ്യന്റെ യാത്രയ്ക്കാണ് അത് പ്രതീകമാകുന്നത്.
അതുകൊണ്ടാണ് മൂകാംബിക ഭക്തര്‍ക്ക് ഒരേസമയം രക്ഷകയും ജ്ഞാനദായിനിയും അഭീഷ്ടവരദായിനിയുമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
മൂകാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ച ശക്തി തന്നെയാണ് ഭക്തന്റെ ഉള്ളിലെ ഭയത്തെയും അജ്ഞാനത്തെയും നിഗ്രഹിക്കുന്ന സര്‍വമംഗള.
മഹാലക്ഷ്മി, മഹാകാളി, മഹാസരസ്വതി ,ഒരേ ശക്തിയുടെ മൂന്ന് ഭാവങ്ങള്‍
കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ആത്മീയ സവിശേഷതകളിലൊന്ന് ത്രിശക്തികളുടെ സമന്വയമാണ്. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാകാളി, മഹാസരസ്വതി എന്നീ ദേവീസങ്കല്‍പ്പങ്ങള്‍ ഒരേ ആദിപരാശക്തിയില്‍ സംഗമിക്കുന്നു എന്നതാണ് മൂകാംബികാഭക്തിയുടെ കേന്ദ്രദര്‍ശനം.
പ്രപഞ്ചത്തിലെ വ്യത്യസ്തമായ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ച് ദൈവികശക്തി വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളില്‍ അനുഭവപ്പെടുന്നു. സമ്പത്തിനും ഐശ്വര്യത്തിനും ലക്ഷ്മി; അധര്‍മനിഗ്രഹത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനും കാളി; വിദ്യയ്ക്കും വിവേകത്തിനും സര്‍ഗാത്മകതയ്ക്കും സരസ്വതി.
എന്നാല്‍ ഇവ മൂന്നും വേര്‍പെട്ട ശക്തികളല്ല. ഒരേ പരാശക്തിയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രകാശനങ്ങളാണ്.
മഹാലക്ഷ്മി എന്ന സങ്കല്‍പ്പം ധനസമ്പത്തിന്റെ പരിധിയില്‍ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ജീവിതത്തില്‍ ഐശ്വര്യം എന്നത് ആരോഗ്യവും സമാധാനവും കുടുംബക്ഷേമവും പരസ്പരസ്നേഹവും അധ്വാനഫലവും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്നു.
ഒരു കര്‍ഷകന് സമൃദ്ധമായ വിളവ്, ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് അധ്വാനത്തിന് അര്‍ഹമായ പ്രതിഫലം, ഒരു കുടുംബത്തിന് സമാധാനം, ഒരു സമൂഹത്തിന് പരസ്പരവിശ്വാസം ഇതെല്ലാം ലക്ഷ്മീതത്ത്വത്തിന്റെ വിശാലമായ അര്‍ഥത്തില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്താം.
മൂകാംബികയുടെ മുന്നില്‍ ഭക്തന് കൈകൂപ്പുമ്പോള്‍ അഭ്യര്‍ഥിക്കുന്നത് ഭൗതികമായ നേട്ടങ്ങള്‍ മാത്രമല്ല; ജീവിതത്തെ മംഗളകരമാക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങള്‍ കൂടിയാണ്.
മഹാകാളി കാലത്തിന്റെയും ശക്തിയുടെയും അധര്‍മനിഗ്രഹത്തിന്റെയും സങ്കല്‍പ്പമാണ്. അനീതിയുടെയും അഹങ്കാരത്തിന്റെയും മുന്നില്‍ പതറാത്ത ശക്തി.
മൂകാസുരവധത്തിന്റെ ഐതിഹ്യത്തില്‍ ഈ ശക്തിയുടെ ഉജ്ജ്വലമായ ആവിഷ്‌കാരം കാണാം. ദുര്‍ബലരെ സംരക്ഷിക്കാനും അധര്‍മത്തെ ചെറുക്കാനും ആവശ്യമായ ധൈര്യമാണ് കാളിയുടെ ഭാവം നമ്മെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നത്.
ജീവിതത്തില്‍ ചില സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍ കരുണയ്ക്കൊപ്പം ധൈര്യവും ആവശ്യമാണ്. ക്ഷമയ്ക്കൊപ്പം നീതിബോധവും വേണം. സ്നേഹത്തിനൊപ്പം അനീതിക്കെതിരായ നിലപാടും വേണം. ഈ തിരിച്ചറിവിന്റെ ദേവീരൂപമാണ് മഹാകാളി.
മൂകാംബികയെ വിദ്യയുടെ ദേവിയായി ആരാധിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം മഹാസരസ്വതിയുടെ സാന്നിധ്യമാണ്. എഴുത്തുകാരും സംഗീതജ്ഞരും കലാകാരന്മാരും വിദ്യാര്‍ഥികളും അധ്യാപകരും ഉള്‍പ്പെടെ അനേകര്‍ ഈ ദേവിയെ ജ്ഞാനത്തിന്റെയും വാഗൈ്വഭവത്തിന്റെയും പ്രചോദനത്തിന്റെയും ഉറവിടമായി കാണുന്നു.ഒരു കുഞ്ഞ് ആദ്യാക്ഷരം കുറിക്കുമ്പോള്‍, ഒരു വിദ്യാര്‍ഥി പുതിയ അറിവിന്റെ ലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോള്‍, ഒരു കവിയുടെ മനസ്സില്‍ ആദ്യവരികള്‍ പിറക്കുമ്പോള്‍, ഒരു സംഗീതജ്ഞന്റെ വിരലുകളില്‍നിന്ന് പുതിയൊരു രാഗം ഒഴുകിവരുമ്പോള്‍ ഈ സൃഷ്ടിപരമായ നിമിഷങ്ങളിലെല്ലാം സരസ്വതീതത്ത്വം ഓര്‍മിക്കപ്പെടുന്നു.അജ്ഞതയുടെ ഇരുട്ടില്‍നിന്ന് അറിവിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയാണ് വിദ്യ. അതിന് ആവശ്യമായ വിനയവും ഏകാഗ്രതയും അന്വേഷണബുദ്ധിയും സരസ്വതിയുടെ അനുഗ്രഹമായി ഭക്തര്‍ സങ്കല്‍പ്പിക്കുന്നു.
മഹാലക്ഷ്മി ജീവിതത്തിന് സമൃദ്ധി നല്‍കുന്നു. മഹാകാളി അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. മഹാസരസ്വതി അതിന് വിവേകവും ദിശാബോധവും നല്‍കുന്നു.
ഈ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളും ഒന്നിക്കുന്നിടത്ത് മൂകാംബികയുടെ സമഗ്രമായ ദേവീസങ്കല്‍പ്പം രൂപപ്പെടുന്നു.
ഭക്തിയും അദ്വൈതവും സംഗമിക്കുമ്പോള്‍ശങ്കരാചാര്യരുടെ ദേവ്യനുഭവം
കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികയുടെ ചരിത്രത്തെയും ആത്മീയപാരമ്പര്യത്തെയും കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്‍ ആദിശങ്കരാചാര്യരെ ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. കേരളത്തില്‍ ജനിച്ച മഹാനായ ദാര്‍ശനികനും അദ്വൈതവേദാന്തത്തിന്റെ പ്രബലനായ ആചാര്യനുമായ ശങ്കരന്റെ ജീവിതവുമായി കൊല്ലൂരിനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പാരമ്പര്യം ഭക്തലോകത്ത് ഏറെ പ്രാധാന്യത്തോടെ നിലനില്‍ക്കുന്നു.
ഐതിഹ്യപ്രകാരം, കുടജാദ്രിയുടെ ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷത്തില്‍ ശങ്കരാചാര്യര്‍ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചപ്പോള്‍ ദേവി അദ്ദേഹത്തിന് ദര്‍ശനം നല്‍കി. ധ്യാനത്തില്‍ അനുഭവിച്ച ദേവീസ്വരൂപത്തെ ഭക്തര്‍ക്ക് ആരാധിക്കാനായി പ്രതിഷ്ഠിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഈ ദേവ്യനുഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് കൊല്ലൂരിലെ മൂകാംബികാ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പാരമ്പര്യം നിലകൊള്ളുന്നത്.
ശങ്കരാചാര്യര്‍ ദേവിയെ ദര്‍ശിച്ചുവെന്നും ദേവിയുടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്നും പറയുന്ന കഥകള്‍ക്ക് മതപരമായ പാരമ്പര്യത്തില്‍ വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടെങ്കിലും, അവയിലെ ഓരോ സംഭവത്തിനും സ്വതന്ത്രമായ ചരിത്രരേഖകള്‍ ലഭ്യമാണെന്ന് കരുതാനാവില്ല. ഐതിഹ്യവും ചരിത്രവസ്തുതയും വേര്‍തിരിച്ചറിയുന്നത് ഈ പുണ്യഭൂമിയുടെ മഹത്വം കുറയ്ക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ സാംസ്‌കാരിക പൈതൃകത്തെ കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്നു.
ശങ്കരാചാര്യരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷതകളിലൊന്ന് ജ്ഞാനാന്വേഷണവും ഭക്തിയും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ലെന്ന ബോധ്യമാണ്.
അദ്വൈതദര്‍ശനമനുസരിച്ച് പരമസത്യം ഒന്നാണ്. മനുഷ്യന് അനുഭവിക്കുന്ന നാമരൂപവൈവിധ്യങ്ങള്‍ക്കപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്ന ഏകചൈതന്യമാണ് ബ്രഹ്‌മം. ഈ ദാര്‍ശനികതലത്തില്‍ നോക്കുമ്പോള്‍, മൂകാംബികയുടെ ത്രിശക്തിസങ്കല്‍പ്പവും വ്യത്യസ്തമായ ദേവീഭാവങ്ങള്‍ ഒരേ പരാശക്തിയില്‍ സംഗമിക്കുന്നു എന്ന വിശ്വാസവും തമ്മില്‍ ആശയപരമായൊരു ബന്ധം കണ്ടെത്താനാകും.
ദേവി ഭക്തന് അമ്മയാണ്. ജ്ഞാനിക്ക് പരമചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. കലാകാരന് സര്‍ഗാത്മകതയുടെ ഉറവിടമാണ്. ഭയപ്പെടുന്ന മനുഷ്യന് അഭയമാണ്.
ഒരേ ദൈവികസാന്നിധ്യം മനുഷ്യന്റെ വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങളില്‍ വ്യത്യസ്തരൂപങ്ങളില്‍ തെളിയുന്നു.
ശങ്കരാചാര്യരുടെ ദേവ്യനുഭവത്തെ മുന്‍നിര്‍ത്തി മൂകാംബികയെ സമീപിക്കുമ്പോള്‍ ഈ വിശാലമായ അര്‍ഥമാണ് തെളിഞ്ഞുവരുന്നത്. ഭക്തി അറിവിന് എതിരല്ല; യഥാര്‍ഥ ജ്ഞാനം വിനയത്തിലേക്കും സമര്‍പ്പണത്തിലേക്കും നയിക്കുമെന്ന സന്ദേശമാണ് അതിലുള്ളത്.
കൊല്ലൂര്‍ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാസങ്കല്‍പ്പത്തിന് ഒരു സവിശേഷതയുണ്ട്. സ്വയംഭൂ ജ്യോതിര്‍ലിംഗവും അതിനോടനുബന്ധിച്ച ദേവീരൂപവും ഒരേ ആരാധനാകേന്ദ്രത്തില്‍ പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നു.
ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തില്‍ ജ്യോതിര്‍ലിംഗത്തിലെ സ്വര്‍ണരേഖ ശിവശക്തികളുടെ ഐക്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. ലിംഗത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ത്രിമൂര്‍ത്തികളുടെയും മറ്റേ ഭാഗം ത്രിദേവിമാരുടെയും സാന്നിധ്യമായി കാണുന്ന വിശ്വാസവും നിലനില്‍ക്കുന്നു.
ശിവനും ശക്തിയും വേര്‍പിരിയാത്തവരാണെന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകമായ ആവിഷ്‌കാരമാണിത്.
ശങ്കരാചാര്യര്‍ ദേവിയെ ദര്‍ശിച്ചശേഷം ദേവീരൂപം പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. ദേവിയെ ശ്രീചക്രവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ആരാധിക്കുന്നതും മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആത്മീയപ്രാധാന്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രാധാന്യം ഒരു വിഗ്രഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. രൂപരഹിതമായ പരമസത്യത്തെ മനുഷ്യന് ധ്യാനിക്കാനും ആരാധിക്കാനും കഴിയുന്ന രൂപത്തില്‍ അനുഭവിക്കുക എന്നതാണ് വിഗ്രഹാരാധനയുടെ ആത്മീയമായ അര്‍ഥം.
മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് അമൂര്‍ത്തമായ ആശയങ്ങളെക്കാള്‍ എളുപ്പത്തില്‍ ഗ്രഹിക്കുന്നത് രൂപങ്ങളിലൂടെയും പ്രതീകങ്ങളിലൂടെയുമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവീരൂപം ഭക്തന്റെ ധ്യാനത്തിനുള്ള കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു.
ശങ്കരാചാര്യരുടെ പാരമ്പര്യത്തില്‍ ഈ രൂപാരാധനയും അദ്വൈതചിന്തയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാണ്. രൂപത്തെ ആരാധിക്കുമ്പോഴും രൂപത്തിനപ്പുറമുള്ള ചൈതന്യത്തെ തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ് ആ ദര്‍ശനത്തിന്റെ വിശാലമായ വ്യാഖ്യാനം.
കൊല്ലൂരില്‍ ദേവിയുടെ മുമ്പില്‍ തൊഴുതുനില്‍ക്കുന്ന ഭക്തന് ഒരേസമയം അമ്മയുടെ കരുണയും പ്രപഞ്ചശക്തിയുടെ മഹിമയും അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഈ സമന്വയത്തിലൂടെയാണ്.
കുടജാദ്രിയും കൊല്ലൂര്‍ ക്ഷേത്രവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അടുപ്പത്തില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഇവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു ആത്മീയസ്മൃതിയാണ്.കുടജാദ്രിയില്‍നിന്ന് കൊല്ലൂരിലേക്ക് ദേവി വിളിക്കുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം
കുടജാദ്രിയിലെ തപസ്സും ദേവ്യനുഭവവും സംബന്ധിച്ച ഐതിഹ്യങ്ങള്‍ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ജീവിതത്തെ പ്രകൃതിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മലമുകളില്‍ അനുഭവിച്ച നിശ്ശബ്ദത ക്ഷേത്രത്തിലെ ആരാധനയായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നതുപോലെ ഈ കഥകള്‍ ഭക്തര്‍ക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
മലയില്‍ പ്രകൃതി സംസാരിക്കുന്നു. നദിയില്‍ വിശ്വാസം ഒഴുകുന്നു. ക്ഷേത്രത്തില്‍ ആ വിശ്വാസം ആരാധനയായി മാറുന്നു.
കൊല്ലൂരിലെത്തുന്ന മലയാളി തീര്‍ഥാടകര്‍ക്ക് ഈ ബന്ധം പ്രത്യേകമായൊരു വൈകാരികത നല്‍കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരികജീവിതത്തിലും മൂകാംബികയ്ക്ക് സുപ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വിദ്യാരംഭത്തിനായി കുട്ടികളെ ദേവീസന്നിധിയിലെത്തിക്കുന്ന കുടുംബങ്ങള്‍, കലാപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് തുടക്കം കുറിക്കുന്നവര്‍, പുതിയ ജീവിതസങ്കല്‍പ്പങ്ങളുമായി എത്തുന്ന ഭക്തര്‍ ഇവരുടെയെല്ലാം മനസ്സില്‍ മൂകാംബിക ഒരു മാതൃസങ്കല്‍പ്പമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
വിദ്യാരംഭത്തിന്റെ കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തില്‍ എത്തുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ മുഖത്ത് കാണുന്ന കൗതുകവും അവരുടെ കൈപിടിച്ച് ആദ്യാക്ഷരം കുറിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കളുടെ പ്രതീക്ഷയും മൂകാംബികയുടെ മഹാസരസ്വതീഭാവത്തെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു.
എഴുത്തിന്റെ ലോകത്തേക്ക് കടക്കുന്ന കുട്ടി അറിയാതെതന്നെ ഒരു സാംസ്‌കാരികപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാവുകയാണ്. അക്ഷരം അറിവിന്റെ വാതില്‍ തുറക്കുന്നു; അറിവ് മനുഷ്യനെ സ്വതന്ത്രനാക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ മൂകാംബികാദര്‍ശനം ഒരു മതാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ പരിധി കടന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തോടും കലകളോടും സാഹിത്യത്തോടും മനുഷ്യന്റെ സര്‍ഗാത്മകമായ മുന്നേറ്റത്തോടും ബന്ധപ്പെടുന്നു.
സര്‍വമംഗള എന്ന നാമത്തില്‍തന്നെ ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹസ്വഭാവം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. സര്‍വര്‍ക്കും മംഗളം നല്‍കുന്നവള്‍. ജീവിതത്തിലെ ദുഃഖങ്ങളില്‍ ആശ്വാസം പകരുന്നവള്‍. പ്രതിസന്ധികളില്‍ ധൈര്യം നല്‍കുന്നവള്‍. വഴിമുട്ടിയ മനസ്സുകള്‍ക്ക് പ്രതീക്ഷയുടെ വെളിച്ചം കാണിക്കുന്നവള്‍.
അഭീഷ്ടവരദായിനി എന്ന വിശേഷണം ഭക്തരുടെ പ്രാര്‍ഥനകളില്‍നിന്നാണ് അര്‍ഥം നേടുന്നത്. ഒരാള്‍ക്ക് വിദ്യാഭ്യാസവിജയം വേണം. മറ്റൊരാള്‍ക്ക് തൊഴില്‍. മറ്റൊരാള്‍ക്ക് കുടുംബസമാധാനം. രോഗബാധിതനായ ഒരാള്‍ക്ക് ആശ്വാസവും കരുത്തും വേണം. കലാകാരന് സൃഷ്ടിപരമായ പ്രചോദനം വേണം.
ഓരോരുത്തരുടെയും ആവശ്യങ്ങള്‍ വ്യത്യസ്തമാണ്. എന്നാല്‍ പ്രാര്‍ഥനയുടെ അടിത്തട്ടിലുള്ള വികാരം ഒന്നാണ് ജീവിതത്തെ പ്രതീക്ഷയോടെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാനുള്ള കരുത്ത്.
ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം എന്ന വിശ്വാസം ഭക്തന് ആ കരുത്ത് നല്‍കുന്നു. പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാനും നിരാശയില്‍നിന്ന് ഉയിര്‍ത്തെഴുന്നേല്‍ക്കാനും പുതിയൊരു തുടക്കം കുറിക്കാനും ആ വിശ്വാസം സഹായകമാകുന്നു.
എന്നാല്‍ മൂകാംബികയുടെ സന്ദേശത്തെ ആഗ്രഹപൂര്‍ത്തിയുടെ വാഗ്ദാനത്തില്‍ മാത്രം ഒതുക്കേണ്ടതില്ല. നന്മയുള്ള ആഗ്രഹങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയാനും അധ്വാനിക്കാനും വിവേകത്തോടെ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനും മറ്റുള്ളവരോട് കരുണ പുലര്‍ത്താനും മനുഷ്യനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ആത്മീയശക്തിയായും ദേവിയെ കാണാം.
അമ്മയുടെ മുമ്പില്‍ കൈകൂപ്പുന്ന ഭക്തന് അനുഗ്രഹം തേടുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്റെ ഉള്ളിലെ അഹങ്കാരവും അസൂയയും ഭയവും ഉപേക്ഷിക്കാന്‍ കഴിയണമെന്ന പ്രാര്‍ഥനയും അവിടെ ഉയരുന്നു.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോള്‍ മൂകാംബികയുടെ സന്നിധി ആഗ്രഹങ്ങള്‍ സമര്‍പ്പിക്കുന്ന ഇടം മാത്രമല്ല; സ്വയം നവീകരിക്കാനുള്ള ഇടം കൂടിയാണ്.
10. ഭക്തിയും പ്രകൃതിയും ചേര്‍ന്നൊരു സാംസ്‌കാരിക പൈതൃകം
കൊല്ലൂര്‍ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്വം അതിന്റെ പുരാണകഥകളിലും പൂജാവിധികളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. നൂറ്റാണ്ടുകളായി മനുഷ്യരുടെ ജീവിതവുമായി ചേര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന വിശ്വാസപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണത്.
ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയില്‍ തീര്ഥാടകന് പ്രകൃതിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. മലനിരകള്‍, നദി, വനങ്ങള്‍, ഗ്രാമീണജീവിതം എന്നിവയെല്ലാം ആ അനുഭവത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. ദേവീദര്‍ശനം പൂര്‍ത്തിയാകുമ്പോള്‍ പ്രകൃതിയുമായും സമൂഹവുമായും സ്വന്തം ഉള്ളുമായും പുതിയൊരു ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നതായി പലരും അനുഭവിക്കുന്നു.
ഈ പുണ്യഭൂമിയുടെ ആത്മീയപൈതൃകം സംരക്ഷിക്കണമെങ്കില്‍ പ്രകൃതിയെയും സംരക്ഷിക്കണം. കുടജാദ്രിയുടെ വനസമ്പത്ത് നശിക്കാതിരിക്കണം. സൗപര്‍ണികയുടെ ജലം മലിനമാകരുത്. തീര്‍ഥാടനവും വിനോദസഞ്ചാരവും പ്രകൃതിയുടെ നിലനില്‍പ്പിനെ ബാധിക്കാത്ത രീതിയില്‍ ക്രമീകരിക്കപ്പെടണം.
ദേവിയെ പ്രകൃതിയുടെ മാതൃചൈതന്യമായി കാണുന്ന വിശ്വാസത്തിന് പരിസ്ഥിതിസംരക്ഷണവുമായി ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമുണ്ട്. പ്രകൃതിയെ ആരാധിക്കുകയും അതിനെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമീപനം പരസ്പരവിരുദ്ധമാണ്.
കുടജാദ്രിയെ ആദരിക്കുന്നത് അവിടത്തെ വനത്തെ ആദരിക്കുന്നതിലൂടെയാണ്. സൗപര്‍ണികയെ പവിത്രമായി കാണുന്നത് അതിന്റെ ജലത്തെ ശുദ്ധമായി നിലനിര്‍ത്തുന്നതിലൂടെയാണ്. മൂകാംബികയുടെ അനുഗ്രഹം തേടുന്നത് സര്‍വജീവികളോടും കരുണ പുലര്‍ത്തുന്നതിലൂടെയും അര്‍ഥവത്താകുന്നു.
ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിസംരക്ഷണവും ആത്മീയതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തിരിച്ചറിയുമ്പോള്‍ മൂകാംബികാഭക്തിക്ക് സമകാലികമായൊരു പ്രസക്തിയും കൈവരുന്നു.
കുടജാദ്രിയുടെ സംഗീതം ഉള്ളില്‍ മുഴങ്ങുന്ന ദേവീനാദം
കുടജാദ്രിയുടെ മലമുകളില്‍ കാറ്റ് വീശുന്നു. കോടമഞ്ഞ് മരച്ചില്ലകളെ തഴുകുന്നു. വനാന്തരങ്ങളില്‍നിന്ന് പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം ഉയരുന്നു. താഴ്വരയിലൂടെ സൗപര്‍ണിക ഒഴുകുന്നു.
അകലെയെവിടെയോ ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിനാദം ഉയരുന്നു.
ഈ ശബ്ദങ്ങളെല്ലാം ഒരുമിച്ചുചേരുമ്പോള്‍ അതിനെ കേവലം പ്രകൃതിയുടെ സംഗീതമെന്നു വിളിക്കാനാവുമോ? അതോ മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ അനുഭവം പ്രകൃതിയുടെ നാദങ്ങളിലൂടെ സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്നതാണോ അത്?
മൂകാംബികയുടെ സന്നിധിയില്‍ ഈ ചോദ്യങ്ങള്‍ക്ക് ഓരോ ഭക്തനും അവരുടേതായ ഉത്തരം കണ്ടെത്തുന്നു.
ശങ്കരാചാര്യരുടെ ദേവ്യനുഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങള്‍ നമ്മെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നത് ആത്മീയാന്വേഷണം എന്നത് പുറംലോകത്തെ കീഴടക്കാനുള്ള യാത്രയല്ല, സ്വന്തം ഉള്ളിലെ സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള യാത്രയാണെന്നാണ്.
മൂകാസുരനെ വധിച്ച ശക്തി അധര്‍മത്തിനെതിരായ ധൈര്യമാണ്. മഹാലക്ഷ്മി ജീവിതത്തിന്റെ മംഗളമാണ്. മഹാകാളി അനീതിക്കെതിരായ പോരാട്ടമാണ്. മഹാസരസ്വതി അറിവിന്റെ വെളിച്ചമാണ്. ഈ മൂന്നു ഭാവങ്ങളും സംഗമിക്കുമ്പോള്‍ മൂകാംബിക സമഗ്രമായ മാതൃചൈതന്യമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സൗപര്‍ണികയുടെ ഒഴുക്ക് കാലത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു. കുടജാദ്രിയുടെ നിശ്ശബ്ദത മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ നൈമിഷികതയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപപ്രഭ പ്രതീക്ഷയുടെ അടയാളമാകുന്നു.
കാലം മാറുന്നു. തലമുറകള്‍ മാറുന്നു. വിശ്വാസത്തിന്റെ ആവിഷ്‌കാരങ്ങള്‍ മാറുന്നു. എന്നാല്‍ അമ്മയുടെ മുന്നില്‍ കൈകൂപ്പുമ്പോള്‍ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സില്‍ ഉണരുന്ന കരുണയും പ്രതീക്ഷയും ജ്ഞാനദാഹവും നിലനില്‍ക്കുന്നു.
അതാണ് മൂകാംബികയുടെ ആത്മീയമഹിമ.
അവസാനം, കുടജാദ്രിയുടെ സംഗീതം കേള്‍ക്കാന്‍ മലമുകളില്‍ പോകണമെന്നില്ല. സൗപര്‍ണികയുടെ പുണ്യനാദം അനുഭവിക്കാന്‍ നദീതീരത്ത് നില്‍ക്കണമെന്നുമില്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളില്‍ നന്മയുടെ ഒരു ചെറുവെളിച്ചം തെളിയുമ്പോഴും അനീതിക്കെതിരെ ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും അറിവിനുവേണ്ടി മനസ്സ് തുറക്കുമ്പോഴും ആ സംഗീതം അവിടെ മുഴങ്ങുന്നുണ്ട്.
മഹാലക്ഷ്മിയുടെ മംഗളവും മഹാകാളിയുടെ ശക്തിയും മഹാസരസ്വതിയുടെ ജ്ഞാനവും ഒരേ ചൈതന്യത്തില്‍ സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് മൂകാംബികയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ട്.
മലയും പുഴയും കാടും മനുഷ്യഹൃദയവും ഒരേ പ്രാര്‍ഥനയില്‍ ലയിക്കുന്ന ആ അനുഭവമാണ് കുടജാദ്രിയുടെ സംഗീതം.
ആ സംഗീതം കാലാതിവര്‍ത്തിയാണ്.
ആ നാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തില്‍ ഇന്നും ഭക്തഹൃദയങ്ങള്‍ വിളിച്ചുപറയുന്നു:
”അമ്മേ മൂകാംബികേ, സര്‍വമംഗളേ, അഭീഷ്ടവരദായിനീ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുട്ടില്‍നിന്ന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് ഞങ്ങളെ നയിക്കണമേ.’